काठमाडौं। विश्वलाई आक्रान्त पार्दै आएको कोरोना महामारीको असर शहर तथा गाउँले दुवै जीवनमा त्यतिकै असर पारेको छ। कोरोनाको कारण वितेको डेढ बर्षमा अझ ग्रामीण तराईका महिलाहरुलाई अझ धेरै असर पारेको देखिएको छ।
कोरोना महामारीका कारण महिलाहरु परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच नपुगेको र अनिच्छित गर्भधारणा बढेको यथार्थता सर्लाही हरिऔनमा कार्यरत काठमाडौंकी स्वास्थ्यकर्मी निर्मला खड्काको रिपोर्ट रहेको छ।
स्वास्थ्यकर्मी खड्काका अनुसार, नेपालका तराईका जिल्लाहरुमा कोरोनाको महामारीका कारण विशेष महिलाहरु मारमा परेका छन्। परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच पुग्न नसक्नुमा कोरोना महामारीको नाममा सरकारी स्वास्थ्य चौकी, हेल्थपोष्ट, अस्पतालहरुमा सहज प्रवेश नपाउनाले समस्या बढे्ेको छ। जसका कारण खुश्बु देवी गुप्ता जस्ता धेरै महिलाहरु नचाहेर पनि गर्भवती बन्नु परिरहेको छ।
दुई सन्तानकी आमा गुप्ता जस्ता धेरै महिलाहरु अर्को सन्तानको चाहना नभएतापनि परिवार नियोजनका साधन प्रयोग गर्न नपाउनु र ती साधन सहज रुपमा उपलव्ध नहुनु तथा परिवार नियोजन गर्नका लागि अस्पताल तथा हेल्थपोष्टमा सहज रुपमा प्रवेश नपाउनु लगायतका विविध समस्याले अनिच्छित गर्भाधारणको समस्यामा बृद्धि भइरहेको छ। प्रजनन् स्वास्थ्य संवन्धी उचित जानकारी उनीहरुले पाउन नसक्दा अनाहकमा अनिच्छित गर्भाधारणको मारमा परिहेको निक्र्यौल स्वास्थ्यकर्मी निर्मला खड्काको रहेको छ।
खड्काका अनुसार परिवार नियोजनका विषयमा तराईका जिल्लाहरुमा पुरुषहरुको बेवास्ता जस्तो नै देखिएको छ। महिलालाई सन्तान जन्माउने मेशिनका रुपमा मात्र सोच्ने पुरातन सोच अझैभएको कारण महिलाहरु सन्तान जन्माउने मेशिनका रुपमा प्रयोग भइरहेको कारण सरकारको यसतर्फ ध्यान जानु आवश्यक छ।
निर्मला खड्का जस्ता कैयन स्वास्थ्यकर्मीहरु विभिन्न संघ–संस्थाका माध्यमवाट परामर्शदाताको रुपमा पुगिरहँदा पनि कोरोनाको महामारीका कारण उनीहरु समक्ष पुग्न कठिन भइरहेको छ। विशेषत जनचेतना अभिबृद्धिको अभावका कारण पुरुषहरुमा परिवार नियोजनप्रति अनिच्छा भएको कारण महिलाहरु नै यसमा अग्रसर हुनुपर्ने यथार्थता रहेको छ।
महिलाहरु आफू दुई सन्तानभन्दा बढीको आमा नबन्ने पक्षमा रहेको पाइएता पनि कोरोनाको कहरको वर्तमान अवस्थामा साधनको पहुँचता पर्याप्त रुपमा हुन नसक्दा जटिलता कायम भैरहेको खुलासा स्वास्थ्यकर्मी खड्काको ठहर रहेको छ।
त्यस्तै, संयुक्त राष्ट्रसङ्घीय जनसङ्ख्या कोष यूएनएफपीएले कोरोनाभाइरस महामारीका कारण सम्भवतः महिलाहरूले परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच नपाउने र अनिच्छित गर्भाधारण बढ्ने चेतावनी दिएको छ।
यूएनएफपीएको एउटा प्रतिवेदनमा भनिएको छ, “मध्यम र न्यून आय भएका ११४ देशका ४ करोड ७० लाख महिलाहरूले आधुनिक परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच नपाउन सक्छन्। यदि ६ महिनासम्म लकडाउन भयो भने ७० लाख महिलाहरू अनिच्छामै गर्भवती बन्नेछन् र स्वास्थ्य सेवामा ठूलो व्यवधान आउनेछ। हरेक तीन महिना लम्बिने लकडाउनले थप २० लाख महिलाहरू आधुनिक परिवार नियोजनका साधनबाट वञ्चित हुनेछन्।”
अनिच्छित गर्भाधारणसँगै नर्स, सुसारे र आकस्मिक सेवाको कमीका कारण अधिक मातृमृत्युदर हुन सक्ने डर रहेको यथार्थता पनि स्वास्थ्यकर्मी खड्काको भनाई रहेको छ। उनका अनुसार, कोरोनाको कहरको वर्तमान अवस्थामा परिवार नियोजनका अस्थायी साधनहरुको पर्याप्त मौज्दातको कमी पनि देखिएकाले पनि यसले थप समस्या ल्याएको छ। ढुवानी सेवा र उडानहरूमा आएको कमीका कारण अहिले परिवार नियोजनका साधन आपूर्तिमा कमी आएको छ।
सन् २०१७ मा गरिएको राष्ट्रिय सर्वेक्षणका अनुसार विवाहपूर्व यौन सम्बन्ध कायम गर्ने ४९ प्रतिशत महिलाहरूले कुनै पनि प्रकारको अस्थायी साधन प्रयोग नगर्ने गरेको देखाएको थियो। त्यस्तै आमा बन्न नचाहने १७ प्रतिशत महिलाहरूले पनि अस्थायी साधन प्रयोग नगर्ने गरेको बताएका थिए। यसले गर्दा पनि अनिच्छित गर्भाधारण समस्याकै रुपमा देखिएको थियो। यतिखेर भने, परिवार नियोजनका साधनमा पहुँच नपुग्दा त्यो समस्या देखिएको हो।
यो समस्यालाई समाधान गर्नका लागि पर्याप्त कोरोना विरुद्धको खोप दिने, कोरोनावाट बच्न र बचाउन सामाजिक सचेतना, सामाजिक दूरी, अनिवार्य मास्क प्रयोग गर्न लगाएर हेल्थपोष्ट तथा अस्पताल आउने वातावरण कायम गर्न आवश्यक छ। निःशुल्क परिवार नियोजनका साधन वितरण तथा अस्थायी एवम् स्थायी परिवार नियोजन गर्ने सुविधा सरकारले सवैतिर दिन आवश्यक भएको खड्काले आंैल्याएकी छन्।
