काठमाडौं । नेपाली कम्युनिस्ट पार्टी (नेकपा) ले संगठन विस्तार र सुदृढीकरणसँगै जनतासँगको सम्बन्ध पुनःस्थापित गर्ने संकल्पसहित राष्ट्रिय जागरण अभियान सुरु गरेको छ । विगतका उपलब्धिको रक्षा, कमजोरीको आत्मसमीक्षा, जनताका समस्या पहिचान र समाजवाद निर्माणको आधार तयार पार्ने लक्ष्यसहित शनिबारदेखि सुरु भएको अभियान आगामी २५ मंसिरसम्म सञ्चालन हुनेछ ।
अभियानको विशेषता संगठन विस्तारमा मात्र सीमित नरही जनताको आलोचना सुन्ने, विगतका गल्ती सच्याउने र पार्टीलाई जनमुखी बनाउने प्रतिबद्धता हो । पार्टी नेतृत्वले नै जनतासँगको सम्बन्ध कमजोर हुँदै गएको, नेतामुखी प्रवृत्ति बढेको र जनताको दैनिक जीवनसँग राजनीति जोडिन नसकेको यथार्थ स्वीकार गर्दै सुधारको आवश्यकता औँल्याएको छ । यो स्वीकारोक्ति व्यवहारमा रूपान्तरण हुन सके अभियानले पार्टीभित्रको आत्मसमीक्षालाई जनतासँगको सम्बन्ध सुधार्ने अवसरमा बदल्न सक्छ ।
अभियान उद्घाटन गर्दै पार्टी संयोजक पुष्पकमल दाहाल प्रचण्डले विगतका कमजोरी र उपलब्धिको समीक्षा नेताहरूले मात्रै गरेर नपुग्ने बताए । जनताकै तहमा पुगेर उनीहरूका आलोचना, सुझाव र गुनासा सुन्नुपर्ने उनको भनाइ थियो । ‘हिजोका कमजोरी के रहे, उपलब्धि के रहे ? त्यसको समीक्षा अब नेताहरूले मात्रै गरेर पुग्दैन, जनताको तहमा गएर जनताको आलोचना जनताकै मुखबाट गाउँ–गाउँ, टोल–टोलमा पुगेर सुन्नुपर्यो,’ उनले भनेका छन् ।
प्रचण्डको यो भनाइले अभियानको मूल मर्म स्पष्ट पार्छ । जनतामा जाने भनेको भाषण सुनाउने र संगठन विस्तार गर्ने काम मात्रै होइन, जनताका प्रश्नको सामना गर्ने र आफ्ना कमजोरी सच्याउने प्रक्रिया पनि हो । राजनीतिक दलप्रति जनताको भरोसा बलियो बनाउन प्रतिबद्धता व्यक्त गर्नु महत्त्वपूर्ण भए पनि त्यसको वास्तविक परीक्षा व्यवहार, कार्यशैली र परिणामबाट हुनेछ ।
जनजीविकाका सवालसँग जोडिने प्रयास
नेकपाले अभियानका क्रममा केन्द्रीय नेताहरूको नेतृत्वमा गाउँ, वडा र टोलसम्म पुगेर किसान, मजदुर, युवा, विद्यार्थी, महिला, दलित, आदिवासी जनजाति, मधेशी, थारू, अल्पसंख्यक समुदाय, बुद्धिजीवी, शिक्षक, कर्मचारी तथा उद्यमी–व्यवसायीसँग प्रत्यक्ष संवाद गर्ने जनाएको छ । फरक क्षमता भएका नागरिक र पिछडिएका क्षेत्रका जनताका समस्या पनि अभियानको प्राथमिकतामा रहने पार्टीको भनाइ छ ।
महँगी, बेरोजगारी, कालोबजारी, भ्रष्टाचार, आर्थिक असुरक्षा, सार्वजनिक सेवामा हुने ढिलासुस्ती, सुकुम्बासी तथा श्रमिकका समस्या र वैदेशिक रोजगारीका कठिनाइबारे तथ्य तथा अनुभव संकलन गर्ने नेकपाको योजना छ । यी विषय नेपाली समाजका ठूला जनजीविकासम्बन्धी सवाल हुन् । तिनको समाधानका लागि जनताका अनुभव सुन्नु र समस्या पहिचान गर्नु आवश्यक प्रारम्भिक कदम हो ।
तर जनताले उठाएका सवालको सूची तयार पार्नु मात्रै पर्याप्त हुँदैन । संकलित गुनासालाई प्राथमिकताका आधारमा वर्गीकरण गर्ने, सम्बन्धित निकायसम्म पुर्याउने, नीतिगत समाधानका विकल्प पहिचान गर्ने र भएका कामको प्रगति जनतालाई जानकारी गराउने व्यवस्था आवश्यक हुन्छ । अन्यथा, अभियानका क्रममा व्यक्त गरिएका प्रतिबद्धता पनि विगतका राजनीतिक आश्वासनजस्तै सीमित हुने जोखिम रहन्छ ।
तीन लक्ष्य, एउटै चुनौती
पार्टी प्रवक्ता प्रकाश ज्वालाका अनुसार अभियानले मुख्यतः तीन विषय समेट्नेछ । पहिलो, राष्ट्रिय स्वाधीनता, संविधान तथा लोकतन्त्रको रक्षा र सुशासन एवं जनजीविकाका मुद्दा, दोस्रो, पार्टीको राष्ट्रिय महाधिवेशनको प्रक्रिया सुरु गर्ने र तयारी गर्ने, तथा तेस्रो, आगामी स्थानीय र प्रदेश निर्वाचनका लागि आधार निर्माण गर्ने ।
यी तीनवटै विषय पार्टीको संगठनात्मक जीवनसँग सम्बन्धित छन् । तर अभियानको प्रभावकारिता निर्वाचनको तयारी र संगठन विस्तारबाट मात्रै मापन गरिनु हुँदैन । जनताको जीवनमा देखिने समस्या समाधानका लागि पार्टीले कस्तो पहल गर्यो, आफ्ना कमजोरी सच्याउन कस्ता निर्णय गर्यो र जनतासँग गरेको संवादलाई नीतिगत सुधारसँग कसरी जोड्यो भन्ने प्रश्न पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण हुनेछ ।
नेकपाले देश राजनीतिक, आर्थिक तथा सामाजिक संकटबाट गुज्रिरहेको निष्कर्ष निकालेको छ । महँगी, बेरोजगारी, युवा पलायन र आर्थिक कठिनाइलाई जनजीवनका प्रमुख चुनौतीका रूपमा औँल्याउँदै राष्ट्रिय स्वाधीनता, सार्वभौमिकता र लोकतान्त्रिक अधिकारको संरक्षणमा जोड दिएको छ । सरकारका कामप्रति असन्तुष्टि र लोकतान्त्रिक अधिकारमाथि हस्तक्षेप भएको दाबीसहित पार्टीले वर्तमान राजनीतिक अवस्थाबारे आफ्नो धारणा सार्वजनिक गरेको छ । यी निष्कर्ष पार्टीका राजनीतिक मूल्यांकन हुन्, जसको परीक्षण तथ्य, नीतिगत अवस्था र नागरिकका अनुभवका आधारमा हुनुपर्छ ।
समाजवादको आधार व्यवहारबाटै
नेकपाले देश र जनताका आधारभूत समस्याको दीर्घकालीन समाधान समाजवाद निर्माणको दिशामा अघि बढेर मात्रै सम्भव हुने बताएको छ । आर्थिक असमानता र शोषण अन्त्य, श्रमको सम्मान, शिक्षा, स्वास्थ्य र रोजगारीमा न्यायपूर्ण पहुँच तथा राष्ट्रिय अर्थतन्त्रलाई उत्पादनमुखी र आत्मनिर्भर बनाउने लक्ष्यलाई समाजवादसँग जोडेको छ ।
उत्पादन वृद्धि, राष्ट्रिय पुँजीको विकास, कृषि तथा उद्योगको आधुनिकीकरण, रोजगारी सिर्जना र स्रोतसाधनको न्यायपूर्ण वितरण यसका लागि महत्त्वपूर्ण आधार हुन् । राष्ट्रिय स्वाधीनता र आर्थिक आत्मनिर्भरतालाई सँगसँगै अघि बढाउने पार्टीको प्रतिबद्धता पनि यही सन्दर्भमा आएको छ ।
तर समाजवादको अवधारणा भाषण र घोषणापत्रमा सीमित नरही किसानले उत्पादनको उचित मूल्य पाउने, मजदुरले सम्मानजनक काम र पारिश्रमिक पाउने, युवाले स्वदेशमै रोजगारीको अवसर भेट्ने तथा सर्वसाधारणले सहज र गुणस्तरीय शिक्षा एवं स्वास्थ्य सेवा पाउने अवस्थासँग जोडिनुपर्छ । त्यसैले अभियानले समाजवादको बहसलाई जनताको दैनिक जीवनका ठोस प्रश्नसँग जोड्न सके यसको राजनीतिक अर्थ अझ स्पष्ट हुनेछ ।
आत्मसमीक्षाबाट रूपान्तरणसम्म
नेकपाले सदस्यता नवीकरण, संगठनात्मक समायोजन, कार्यविभाजन, पार्टी एकताका बाँकी काम तथा जनसंगठनको परिचालनलाई अभियानको अर्को प्राथमिकता बनाएको छ । साथै, शान्ति प्रक्रिया, संविधानसभा र संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र स्थापनामा पार्टीले खेलेको भूमिकाको समीक्षा गर्दै उपलब्धिप्रति गर्व गर्ने र कमजोरीप्रति आत्मालोचित हुने जनाएको छ ।
कुनै पनि राजनीतिक दलको दीर्घकालीन शक्ति उसको संगठनको आकारमा मात्रै होइन, जनताप्रतिको जवाफदेहिता र कार्यशैली सुधार्ने क्षमतामा पनि निर्भर हुन्छ । नेकपाले स्वीकार गरेको नेतामुखी र केन्द्रमुखी प्रवृत्ति अन्त्य गर्न नेतृत्वको व्यवहार, निर्णय प्रक्रिया र तल्लो तहका कार्यकर्ताको भूमिकामा समेत परिवर्तन आवश्यक हुनेछ ।
२५ मंसिरसम्म चल्ने राष्ट्रिय जागरण अभियान नेकपाका लागि जनतासँग संवाद गर्ने, विगतको समीक्षा गर्ने र आगामी राजनीतिक कार्यदिशा स्पष्ट पार्ने अवसर हो । यसको उपलब्धि कति ठाउँमा कार्यक्रम भयो वा कति सदस्य थपिए भन्ने संख्याले मात्रै निर्धारण गर्नेछैन । जनताले उठाएका सवाल कति सुनिए, कमजोरी सच्याउन कस्ता निर्णय भए र ती निर्णय कार्यान्वयनमा कति अघि बढे भन्ने कुराले अभियानको सार्थकता देखाउनेछ ।
जनतामा जाने संकल्पलाई जनताप्रतिको जवाफदेहितामा बदल्न सके मात्रै जागरण अभियानले अपेक्षित अर्थ पाउनेछ ।
