काठमाडौं । बंगालको खाडीमा विकसित भइरहेको चक्रवात ‘अर्णव’को प्रभावले कात्तिक १३ र १४ गते नेपालका विभिन्न स्थानमा वर्षा, चट्याङ र हावाहुरीको सम्भावना देखिएपछि राष्ट्रिय विपद् जोखिम न्यूनीकरण तथा व्यवस्थापन प्राधिकरणले सतर्क रहन आग्रह गरेको छ ।
मौसममा हुन सक्ने परिवर्तनले जनजीवनसँगै कृषि क्षेत्रमा समेत असर पार्न सक्ने भएकाले किसानले विशेष सावधानी अपनाउन आवश्यक छ ।
प्राधिकरणका अनुसार कोसी, मधेस, बागमती, गण्डकी र लुम्बिनी प्रदेशका धेरै स्थानमा मेघगर्जन, चट्याङ र हावाहुरीसहित मध्यम वर्षा तथा केही स्थानमा भारी वर्षा हुन सक्छ । कर्णाली र सुदूरपश्चिमका केही स्थानमा पनि वर्षाको सम्भावना छ । उच्च पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा भारी हिमपात, हिमआँधी र हिमपहिरोको जोखिमसमेत औँल्याइएको छ ।
प्राधिकरणका प्रवक्ता रामबहादुर केसीका अनुसार जल तथा मौसम विज्ञान विभागको पूर्वानुमानले शुक्रबारदेखि मौसममा परिवर्तन आउन सक्ने देखाएको छ । त्यसैले मौसमको अवस्थाबारे नियमित जानकारी लिँदै आवश्यक तयारी गर्न प्राधिकरणले सर्वसाधारणलाई आग्रह गरेको छ ।
किसानलाई सुझाव
कात्तिक धान भित्र्याउने, कोदो काट्ने, मकै तथा अन्य बालीको व्यवस्थापन गर्ने र हिउँदे खेतीको तयारी गर्ने समय हो । यही समयमा लामो वा भारी वर्षा भए खेतमा पाकेको धान ढल्ने, काटिएको बाली भिज्ने, खेतबारीमा पानी जम्ने तथा भण्डारण गरिएको अन्नमा चिस्यान पस्ने जोखिम हुन्छ । हावाहुरीले तरकारीका टनेल, फलफूलका बोट र अन्य कृषि संरचनामा क्षति पुर्याउन सक्छ ।
त्यसैले किसानले मौसमको पूर्वानुमानलाई ध्यान दिँदै पाकेको बाली सम्भव भएसम्म वर्षाअघि भित्र्याउने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । काटिसकिएको धान, मकै, कोदो तथा अन्य अन्न खुला खेतमा नछाड्ने, सुरक्षित र ओत लाग्ने ठाउँमा राख्ने तथा त्रिपाल वा अन्य उपयुक्त सामग्रीले छोप्ने गर्नुपर्छ । तर, भिजेको बालीलाई हावापानीअनुसार सुरक्षित रूपमा सुकाएर मात्र भण्डारण गर्नुपर्छ । ओसिलो अन्न थुपारेर राख्दा ढुसी लाग्ने र गुणस्तर घट्ने सम्भावना हुन्छ ।
खेतबारी तथा बारीका पानी निकास हुने कुलो सफा राख्नु पनि उत्तिकै महत्त्वपूर्ण छ । पानी जम्न सक्ने खेतमा निकासको व्यवस्था मिलाउँदा बालीमा हुने क्षति कम गर्न सकिन्छ । तर, भारी वर्षा भइरहेका बेला खोल्सा, कुलो वा बाढी आउन सक्ने स्थानमा गएर निकास खोल्ने जोखिमपूर्ण काम गर्नु हुँदैन । वर्षाअघि नै सुरक्षित रूपमा तयारी पूरा गर्नु उपयुक्त हुन्छ ।
तरकारी खेती गर्ने किसानले टनेल, प्लास्टिक र बाँसका संरचना बलियो बनाउने, हावाहुरीले उडाउन सक्ने सामग्री सुरक्षित राख्ने तथा बिरुवाको जरामा पानी जम्न नदिने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । फलफूलका बोट र नर्सरीको सुरक्षामा पनि ध्यान दिनुपर्छ । मौसमको अवस्था हेरेर नयाँ रोपाइँ, विषादी छर्ने वा मल हाल्ने कामको समय निर्धारण गर्नु राम्रो हुन्छ ।
भारी वर्षा र हावाहुरीको समयमा गाई, भैँसी, बाख्रा तथा अन्य पशुचौपायालाई सुरक्षित गोठमा राख्नुपर्छ । गोठमा पानी नपस्ने, छानो नउड्ने र हावा सहज रूपमा आवतजावत गर्न सक्ने व्यवस्था मिलाउनुपर्छ । पशुका लागि पर्याप्त घाँस, पराल र सफा पानीको व्यवस्था गर्नुका साथै दाना तथा कृषि सामग्रीलाई ओसबाट जोगाउनुपर्छ ।
चट्याङको सम्भावना हुँदा किसानले खुला खेत, अग्ला रूखमुनि, बिजुलीका पोल नजिक वा पानी जमेको स्थानमा बसेर काम गर्नु हुँदैन । चट्याङसहितको वर्षा सुरु भए सुरक्षित भवनभित्र जानुपर्छ । खेतमा काम गरिरहेका बेला मौसम अचानक बिग्रिएमा काम रोकेर सुरक्षित स्थानमा पुग्नु नै बुद्धिमानी हुन्छ ।
त्यस्तै, पहाडी तथा हिमाली क्षेत्रमा पशु चराउन टाढा नजाने, जोखिमपूर्ण भिरपाखा र हिमपात हुन सक्ने क्षेत्रमा यात्रा नगर्ने तथा नदी किनार र बाढीको जोखिम भएका स्थानबाट टाढा रहने गर्नुपर्छ । किसानले आफ्नो ज्यान जोखिममा राखेर बाली वा पशु जोगाउने प्रयास गर्नु हुँदैन ।
पूर्वसूचना नै क्षति न्यूनीकरणको आधार
प्राकृतिक विपद् पूर्ण रूपमा रोक्न नसकिए पनि समयमै सूचना पाउने, तयारी गर्ने र सावधानी अपनाउने हो भने सम्भावित क्षति कम गर्न सकिन्छ । किसान, स्थानीय तह, कृषि प्राविधिक, सहकारी र किसान समूहबीच सूचना आदानप्रदान हुनु आवश्यक छ । स्थानीय तहले पनि मौसमसम्बन्धी सूचना किसानसम्म पुर्याउने, जोखिमयुक्त बस्ती पहिचान गर्ने र आवश्यक परे उद्धार तथा राहतको तयारी गर्नुपर्छ ।
प्राधिकरणले मौसम पूर्वानुमान र आधिकारिक पूर्वसूचना नियमित रूपमा हेर्न तथा जोखिम देखिएमा तत्काल सुरक्षित स्थानमा जान आग्रह गरेको छ । आपत्कालीन अवस्थामा मौसमसम्बन्धी जानकारीका लागि ११५५, विपद् सहायताका लागि १२३४ र नेपाल प्रहरीका लागि १०० मा सम्पर्क गर्न सकिन्छ ।
मौसममा देखिएको सम्भावित परिवर्तनलाई त्रासका रूपमा मात्र नभई पूर्वतयारी गर्ने अवसरका रूपमा लिन आवश्यक छ । किसानले पाकेको बाली सुरक्षित राख्ने, पशुचौपायाको व्यवस्थापन गर्ने र खेतबारीमा जोखिम कम गर्ने उपाय अपनाउँदा वर्षाले पुर्याउन सक्ने क्षति घटाउन सकिन्छ । मौसमको सूचना हेर्ने, परिवारसँग तयारीबारे छलफल गर्ने र जोखिमपूर्ण काम स्थगित गर्ने बानीले कृषि उत्पादनसँगै मानवीय जीवनको सुरक्षा पनि सुनिश्चित गर्न मद्दत गर्छ । सतर्कता अपनाऔँ, बाली जोगाऔँ र सुरक्षित रहौँ ।
