सूचना प्रविधिमा आधारित विश्वलाई साइबर संसार भन्ने गरिन्छ । नयाँ प्रविधिको रुपमा व्यापक परिचालनमा रहेको इन्टरनेट प्रयोगले अझ धेरै बालबालिकाहरू साइबर जोखिममा ज्यादा छन् । प्रविधि र त्यसको सुरक्षा प्रोटोकलको जानकारीको अभाव, संकट र त्यसबाट निस्कने उपायहरूको अभाव, जीवन र संघर्षका सीप र संघर्ष संस्कार अभावले उनीहरू बढी जोखिममा देखिएका छन् ।
बालबालिकाहरूलाई इन्टरनेटको प्रयोग र त्यसबाट हुने हानि, पोर्नोग्राफी र त्यसबाट बच्नका लागि सही यौन शिक्षाको स्वाभाविक ज्ञानको प्रवाहलगायतमा ध्यान दिन जरुरी छ । उनीहरूलाई साइबर संसार गोप्य स्थान होइन यहाँ प्रयोग गरिएका तस्बिर, मेसेज वा कुनै पनि सामग्रीहरू सधैंका लागि डिलिट हुँदैनन् ।
जतिसुकै सुरक्षित भनिए पनि व्यक्तिगत सन्देश, तस्बिर वा अन्य कुनै पनि कुराहरू यो माध्यमबाट आदानप्रदान वा स्टोर गर्ने काम सुरक्षित होइन भन्ने सन्देश दिन जरुरी छ । यदि यस्ता कुनै कमजोरीले केही असर परेको अवस्थामा कानुनी उपचार, धैर्य र संघर्षको बाटो पनि छ भन्ने सन्देश दिन जरुरी छ । यसैले साइबर सुरक्षा सबै वर्ग, क्षेत्र, समुदाय, उमेरसमूह, शैक्षिक तहकाहरूलाई जरुरी छ।
यसरी विकासका नाममा भित्रिएको प्रविधिमा रहेको परनिर्भरता र स्वतन्त्रका नाममा छाडिएको असीमिततालाई माध्यम बनाएर आफ्नो प्रभाव फैलाइरहेको इन्टरनेटको दुरुपयोगबाट बच्नेतर्फ ध्यान दिन जरुरी छ । आत्मसचेतना, प्रविधि शिक्षा र घरेलु तथा विश्वव्यापी कानुनी व्यवस्था र संघर्षलाई निरन्तरता दिन नसक्ने हो भने विकासको नाममा अर्को ठूलो विनाश हुने देखिन्छ ।
इन्टरनेटको प्रयोगले समाजमा पारिरहेको असरलाई विश्लेषण र रूपान्तरण गर्न जरुरी छ । बेरोजगार समूह, कम रोजगारी हुनेहरू इन्टरनेटको माध्यमबाट अपरिचितहरूसँग नजिकिने, डिजिटल प्रेममार्फत हनिट्र्यापमा पर्ने, आर्थिक तथा यौनजन्य अपराधहरूमा जोडिने खतराहरू बढेको छ । सामाजिक सञ्जालमा जोडिनेहरूको अवस्था हेर्दा यति ठूलो र विकराल रूप लिइसकेको अवस्था छ त्यो गम्भीर छ ।
सामाजिक सञ्जालका सम्बन्ध र आपसी निगरानीका होडबाजीले निकट सम्बन्धहरू खुकुला र अस्थिर हुँदै सामाजिक एकताको अवस्थाबाट सामाजिक दुर्घटनातर्फ उन्मुख छ । हरेक व्यक्तिका चासो र टिप्पणीहरूले समाजलाई आक्रोश, पीडा, घृणा र निराशामा केन्द्रित राखेको छ ।
इन्टरनेटबाट प्रदान गरिने सामाजिक सन्देशहरूले पनि तीव्र विकास र उच्च प्रगतिका महत्वाकांक्षा बाँड्ने र तत्कालीन अवस्थाहरू सो अनुरूप हुन नसकेको अवस्थामा महसुस गर्ने पीडाले डिप्रेसन हुँदै आत्महत्यासम्म पुग्ने अवस्था निर्माण भएको छ जुन अत्यन्तै चिन्ताजनक छ। सामाजिक सञ्जालको असामाजिक परिचय बनिसकेको अवस्था छ यो अर्को चिन्ताजनक अवस्था हो ।
इन्टरनेटको प्रयोगले समाजमा पारिरहेको असरलाई विश्लेषण र रूपान्तरण गर्न जरुरी छ । बेरोजगार समूह, कम रोजगारी हुनेहरू इन्टरनेटको माध्यमबाट अपरिचितहरूसँग नजिकिने, डिजिटल प्रेममार्फत हनिट्र्यापमा पर्ने, आर्थिक तथा यौनजन्य अपराधहरूमा जोडिने खतराहरू बढेको छ ।
त्यसकारण यस्ता साइवर सवालमा बालबालिकादेखि युवापुस्ता तथा बूढापुस्तासम्मलाई सचेत गर्न र गराउन आवश्यक छ।
