नेपालमा पछिल्लो समय एचआइभी संक्रमितको संख्या २९ हजार ९ सयको हाराहारीमा रहेको अनुमान छ। एचआइभीका कारण धेरै मृत्यु भइरहेको छ जसको मुख्य कारण मानिसले आफ्नो स्ट्याटस थाहा नपाउनु हो।
नेपाल सरकारसँग औषधि खुवाउन सक्ने क्षमता छ । नेपालका ७८ भन्दा बढी एआरटी साइडबाट देशभर औषधि उपलब्ध छ। तर पनि बिरामीको समयमा पहिचान नहुनु प्रमुख समस्याका रूपमा रहेको छ ।
जो व्यक्तिले एचआइभी सम्बन्धी जोखिमपूर्ण व्यवहार रहेको छ, उसले जाँच गराउनु पर्छ। तर, त्यसो गरेको पाइँदैन, टिबी, ढुसीले ग्रस्त बनाइसकेपछि मात्र परीक्षणका लागिआउने गरेको पाइन्छ । म बाट असुरक्षित काम भएको छ, मलाई एचआइभी हुन सक्छ भन्ने ज्ञानको अभाव छ । एचआइभी संक्रमणबाट बच्न एआरटी नामक औषधि प्रयोग गर्न सकिने चिकित्सकहरुको भनाई पनि प्रकाशमा आएको छ ।
विश्वमा पहिलो पटक सन् १९८१ मा एड्स भएका बिरामी देखापरे । १९८४ मा भाइरसका कारण भएको हो भन्ने पुष्टि भयो। १९८७ मा एआरटीको औषधि प्रयोगमा आयो । १९९६ सम्म आइपुग्दा संक्रमितलाई प्रभावकारी तीन औषधि दिन सकियो भने भारइसलाई लामो समयसम्म न्यून बनाउने अध्ययनले देखायो ।
त्यसपश्चात् अहिलेसम्म पनि प्रभावकारी ३ औषधिको मिश्रण भएको औषधि प्रयोग गरिन्छ, जसलाई हाइली एक्टिभ एन्टिरेक्ट्रोभाइरल थेरापी (हार्ट) भनिन्छ। नेपालमा यो औषधिको सुरुवात २००४ मा २५ जना संक्रमितबाट सुरु गरिएको थियो। अहिले सन् २०१९ सम्म आइपुग्दा १८ हजार संक्रमितलाई यसको सेवन गराउन सफल भएको पनि प्रकाशमा आएको छ।
जसवाट नेपालमा एचआइभी संक्रमितको संख्या घट्दै गएको अनुमान गरिएको छ। देशभर ७८ वटा ठाउँबाट औषधि बाँडिनु तथा उपचारात्मक तथा जनचेतनामूलक विभिन्न कार्यक्रम बढ्दै गएपछि संख्या घट्नु स्वाभाविक हो।
तर, साँच्चै यी कार्यक्रमको कभरेज सबैतिर छ कि छैन पत्ता लागउनु जरुरी छ । एआरटी खाएको मानिस एचआइभीकै कारण मर्नुहुँदैन, यदि कुनै व्यक्ति मर्छ भने कहीँ न कहीँ मोनिटरिङको पक्षमा कमजोरी छ भन्ने बुझ्नुपर्ने भनाई आएको छ।
नेपालमा २९ हजार ९ सय ४४ एचआइभी संक्रमित रहेको अनुमान गरिएकोमा करिब २१ हजार मात्र जीवित छन्। २१ हजारमध्ये १८ हजारले मात्र नियमित औषधि सेवन गरिरहेका छन् । यसबीचका बाँकी पहिचान भएका कहाँ गए, त्यसको खोजी हुनु जरुरी छ ।
औषधि सेवन गर्न आएका मानिस खान सुरु गरेपछि हराएका छन् । कोहीको मृत्यु भयो कि, विदेश को गए कि, औषधिको प्रयोग गर्नै छाडे कि, यसको तथ्यांक स्पष्ट हुनु जरुरी छ ।
प्रकाशित मिति: शनिबार, भदौ २७, २०७७ ०९:३२
