पश्चिम नवलपरासी । नक्सामा नेपाल, लालपुर्जामा नेपालीको नाम तर खेतबारीमा भारतीयको जोतभोग—पश्चिम नवलपरासीको सुस्तामा सीमा विवादले यही कटु यथार्थ जन्माएको छ । सीमास्तम्भ नहुँदा भारतले सुस्ताको करिब एक तिहाइ भूभाग अतिक्रमण गरिसकेको छ भने बाँकी ठूलो हिस्सा ‘विवादित’ भन्दै वर्षौंदेखि जोतभोग गर्न रोकिएको छ ।
सीमास्तम्भको साटो सिमलको रूखलाई सीमा मानिँदा सुस्ताबासी आफ्नै भूमिमा परायाजस्तै बन्न बाध्य छन् । कुल भूभागको चार भागमध्ये एक भाग मात्रै सुस्ताबासीको अधीनमा छ । बाँकी जमिन भारतीय नियन्त्रण र विवादको चक्रमा फसेको छ ।
२०६० सालमा भारतले सीमा विवाद उठाएपछि २०६५ सालमा नवलपरासीका तत्कालीन प्रमुख जिल्ला अधिकारी गोविन्द खनालको नेतृत्वमा गएको टोली र भारतीय अधिकारीबीच सिमलको रूखलाई आधार मानेर सीमा छुट्याउने सहमति भयो । थारुटोल उत्तरपूर्वतर्फको ठूलो सिमलको रूख र दुवैतर्फका बाटोलाई सीमाको आधार बनाइएपछि रूखपारीको उब्जाउ भूमि भारतको कब्जामा गयो ।
यस सहमतिलाई भारतीय पक्षले नेपालले नै आफ्नो भूमि हस्तान्तरण गरेको अर्थमा बुझेको सुस्ता बचाउ अभियानका प्रवक्ता रविन्द्र जयसवालले बताए । उनका अनुसार कागजमा सीमा मिलाइए पनि सुस्ताबासीको जीवन र भविष्य गुमाइयो ।
तत्कालीन समयमा भारतीय एसएसबीको निरन्तर दबाब र दुःखका कारण लालपुर्जासहितको जमिनलाई विवादित मानी जोतभोग नगर्ने सर्तमा सिमलको रूखलाई सीमास्तम्भ मान्न बाध्य भएको प्रदेशसभा सदस्य देवकरण कलवार सन्तुले बताए ।
सिमलको रूखदेखि भारततर्फको विवादित भूमि सुस्ता बचाउ अभियानका उपाध्यक्ष आदम खाँको हो । उक्त जमिनमा अहिले भारत बिहारका स्थानीयले खुलेआम खेती गरिरहेका छन् । हातमा लालपुर्जा हुँदाहुँदै आफ्नै देशको नक्साभित्रको उब्जाउ जमिन जोत्न नपाउनु सुस्ताबासीका लागि सबैभन्दा ठूलो पीडा भएको खाँले बताए ।
खाँको करिब २ बिघा जमिन सिमलको फेददेखि भारततर्फ पर्छ । यस वर्ष पनि त्यहाँ भारतीयले तोरी खेती गरेका छन् । वास्तविक धनी भने हेरेर बस्न बाध्य छन् ।
तीनतर्फ भारतको बिहार र एकतर्फ नारायणी नदीले घेरिएको सुस्ताको कुल क्षेत्रफल ४० हजार ९ सय ८० हेक्टरमध्ये १४ हजार हेक्टर भारतको कब्जामा छ । १९ हजार ४ सय ८० हेक्टर जमिन विवादित भन्दै जोतभोगमा रोक लगाइएको छ । सुस्ताबासीले जम्मा ७ हजार ५ सय हेक्टर भूमि मात्रै प्रयोग गर्दै आएका छन् ।
रुखलाई सीमास्तम्भ मान्ने यो कस्तो नियति हो ? सुस्ताबासीले आज पनि सरकारसँग यही प्रश्न गरिरहेका छन् ।
प्रकाशित मिति: बिहीबार, माघ २९, २०८२ ०८:०२
