सविना स्वेच्छा
न्युयोर्क (अमेरिका) । काठमाडौंको असन। साँघुरा गल्ली, परम्परागत नेवार संस्कृति र सिर्जनशील वातावरणबीच हुर्किएको एउटा बालकले भविष्यमा चित्रकला, साहित्य, पत्रकारिता, विज्ञापन, शिक्षा, खेलकुद, समाजसेवा र अन्तर्राष्ट्रिय कला प्रदर्शनीसम्मको यात्रा तय गर्ला भन्ने सायद कसैले कल्पना पनि गरेको थिएन। तर त्यो सपनालाई यथार्थमा बदल्ने नाम हो-हृदय तुलाधर।
आज हृदय तुलाधर केवल चित्रकार मात्र होइनन्, उनी कवि, डिजाइनर, पूर्व शिक्षक, विज्ञापनकर्मी, पूर्व राष्ट्रिय हक्की खेलाडी तथा नेपाली कला–संस्कृतिलाई अन्तर्राष्ट्रिय मञ्चसम्म पुर्याउने सर्जकका रूपमा परिचित छन्। हाल अमेरिका, न्यूयोर्कको क्वीन्समा परिवारसहित बसोबास गर्दै आएका उनी बेलाबखत नेपाल आएर आफ्नो जन्मभूमिसँगको सम्बन्धलाई जीवन्त राखिरहेका छन्।
असनबाट सुरु भएको सिर्जनाको यात्रा
काठमाडौंको ऐतिहासिक असन टोलमा जन्मि–हुर्किएका हृदय तुलाधरले काठमाडौंकै श्रीघःविहार नघल स्थित प्रभात माध्यमिक विद्यालयबाट विद्यालय शिक्षा पूरा गरे। त्यसपछि त्रिचन्द्र क्याम्पसमा जीवविज्ञान अध्ययन गरे भने त्रिभुवन विश्वविद्यालयबाट वाणिज्य विषयमा स्नातकोत्तर उपाधि हासिल गरे।
बाल्यकालदेखि नै चित्र कोर्ने रुचि भएका हृदय विद्यालयमै अध्ययनरत रहँदा नेपाल ललितकला प्रज्ञा प्रतिष्ठान (NAFA) मा चित्रकला सिक्न जान्थे। त्यही क्रममा आयोजित चित्रकला प्रतियोगितामा तेस्रो स्थान हासिल गरेपछि उनको आत्मविश्वास झन् बलियो बन्यो। यही रुचिले पछि उनलाई नेपाली चित्रकलाको विशिष्ट पहिचान दिलायो।
संघर्ष, जागिर र सिर्जनाको संगम
जीवनयापनका क्रममा उनले Association for Craft Producers -ACP, Print & Box उद्योग, Galaxy School, Bird Language Institute, Media Man Company तथा Keynark Ad Company लगायतका संस्थामा विभिन्न जिम्मेवारी सम्हाले।
Galaxy School अध्यापन गरेपछि उनले Bird Language Institute मा अंग्रेजी भाषा पढाए। त्यसपछि आफ्नैले Bird Language Institute स्थापना गरी अंग्रेजी र जापानी भाषा अध्यापनसमेत गरे। विज्ञापन क्षेत्रमा Creative Head का रूपमा कार्यरत रहँदा उनका डिजाइनहरू काठमाडौं पोस्ट, गोरखापत्र लगायतका प्रतिष्ठित पत्रपत्रिकामा प्रकाशित भए।
पत्रकारिता, कविता र डिजाइनको समानान्तर यात्रा
रोशनी लगायतका फिल्मी पत्रिकामा आर्टवर्क र ले–आउट डिजाइन गर्ने अवसरले उनको अर्को परिचय निर्माण गर्याे। त्यही क्रममा चलचित्र पत्रकारिताको अनुभव पनि सँगाले। नेपाली चलचित्रका पोस्टर डिजाइनदेखि पत्रपत्रिकाको आकर्षक प्रस्तुतीकरणसम्म उनले उल्लेखनीय योगदान दिए।
उनका लेख तथा विचारहरू कान्तिपुर र काठमाडौं पोस्टमा प्रकाशित भए। वि.सं. २०४४ फागुन ३ गते प्रकाशित पहिलो कविताबाट सुरु भएको साहित्यिक यात्राले उनलाई संवेदनशील कविका रूपमा पनि स्थापित गरायो।
राष्ट्रिय हक्की खेलाडीको परिचय
कला र साहित्यसँगै उनी खेलकुदमा पनि उत्तिकै सक्रिय थिए। राष्ट्रिय स्तरको हक्की प्रतियोगितामा नेपालको प्रतिनिधित्व गर्दै उनले उल्लेखनीय सफलता हासिल गरे।
छैटौं राष्ट्रिय हक्की प्रतियोगिता (जलेश्वर) – तेस्रो स्थान
सातौं राष्ट्रिय हक्की प्रतियोगिता (नेपालगञ्ज) –तेस्रो स्थान
वीरेन्द्र जन्मोत्सव कप – दोस्रो स्थान
पोखरा प्रतियोगिता – प्रथम स्थान
SAFF १९९९ मा नेपालको प्रतिनिधित्व
प्रवासको संघर्ष र पुनर्जन्म भएको कला
सन् २००३ मा श्रीमती अनिता नकर्मीसँग अमेरिका पुगेपछि जीवनले नयाँ मोड लियो। नयाँ देश, नयाँ जिम्मेवारी र व्यस्त जीवनका कारण चित्रकला केही समयका लागि ओझेलमा पर्याे। तर सन् २०१७ मा स्वास्थ्य समस्याका कारण शल्यक्रिया गर्नुपर्याे। महिनौँसम्म घरमै आराम गर्नुपर्ने अवस्था आयो।
त्यही कठिन घडीमा उनकी जीवनसाथी अनिता नकर्मीले क्यानभास, रङ र चित्रकला सामग्री ल्याइदिँदै भनिन् - “अहिले आराम गरिरहनुभएको छ, फेरि चित्र बनाउन सुरु गर्नुहोस्।“ जीवनसाथीको यही प्रेरणाले हृदय तुलाधरको सिर्जनात्मक जीवनले पुनः गति लियो।
विश्वमञ्चमा नेपाली कला
पुनः चित्रकलामा सक्रिय बनेपछि उनले सन् २०२२ मा न्यूयोर्कका LaGuardia Plaza Hotel मा आयोजित Fourth World Newa Convention मा आफ्नो पहिलो चित्रकला प्रदर्शनी गर्ने अवसर पाए। त्यसपछि न्युजर्सीमा दोस्रो प्रदर्शनी सम्पन्न भयो। उनका चित्रहरूमा नेपाली संस्कृति, सम्पदा, प्रकृति, आध्यात्मिक चेतना र जीवनका गहिरा अनुभूतिहरू जीवन्त रूपमा अभिव्यक्त हुन्छन्।
समाजसेवा र सांस्कृतिक नेतृत्वमा पनि अग्रणी
हृदय तुलाधर चित्रकार मात्र होइनन्, प्रवासी नेपाली समुदायका सक्रिय सामाजिक अभियन्ता पनि हुन्। सन् २०११ मा न्यूयोर्कस्थित नेवा गुठीको बोर्ड सदस्यका रूपमा सामुदायिक यात्राको सुरुवात गरेका उनले त्यसपछि सह–कोषाध्यक्ष र कोषाध्यक्षको जिम्मेवारी सफलतापूर्वक निर्वाह गरे। उनको संलग्नतामा इन्द्रजात्रा, इही (बेल विवाह) लगायत नेवार समुदायका महत्वपूर्ण सांस्कृतिक कार्यक्रमहरू सफलतापूर्वक सम्पन्न भए।
पछि उनी हिमालयन बुद्धिस्ट कम्युनिटी अफ अमेरिकाको अध्यक्ष बने। उनकै नेतृत्वमा न्यूयोर्कको ज्याक्सन हाइट, क्वीन्समा सन् २०२३, २०२४ र २०२५ सालमा लगातार तीन वर्षसम्म र्यालीसहित भव्य बुद्ध जयन्ती आयोजना गरियो। यी कार्यक्रमहरूले प्रवासी नेपाली समुदायलाई एकताबद्ध गर्नुका साथै नेपाली संस्कृति र भगवान बुद्धको शान्ति तथा करुणाको सन्देशलाई अन्तर्राष्ट्रिय समुदायसम्म पुर्याउन महत्वपूर्ण भूमिका खेले।
जीवनसाथी : सफलताको मौन शक्ति
हृदय तुलाधरको जीवनयात्रामा उनकी जीवनसाथी अनिता नकर्मीको प्रेरणा, साथ र विश्वासको महत्वपूर्ण भूमिका रहेको छ। कठिन परिस्थितिमा दिएको हौसलाले नै उनको चित्रकलालाई पुनर्जीवित गरायो र अन्तर्राष्ट्रिय कला प्रदर्शनीसम्म पु¥यायो।
सिर्जनाको कुनै उमेर हुँदैन
हृदय तुलाधरको जीवनले एउटा गहिरो सन्देश दिन्छ-“सपना कहिल्यै मर्दैन।“ परिस्थितिले बाटो मोड्न सक्छ, तर सिर्जनशील मन कहिल्यै थाक्दैन। समयले अवसर दिएपछि त्यो फेरि उज्यालो भएर उदाउँछ। असनका गल्लीबाट सुरु भएको उनको यात्रा आज अमेरिकाको कला मञ्चसम्म पुगेको छ। उनी चित्रकला, साहित्य, समाजसेवा र संस्कृतिमार्फत नेपाललाई विश्वसामु चिनाइरहेका छन्।
हृदय तुलाधरको जीवन वास्तवमै संघर्ष, सिर्जना, समर्पण, नेतृत्व र सफलताको प्रेरणादायी गाथा हो। उनी केवल एक कलाकार होइनन्, नेपाली कला, संस्कृति र पहिचानका मौन दूत हुन्।
नामी साप्ताहिक
