विश्वको सर्वश्रेष्ठ र चेतनशील प्राणी मान्छे । यही चेतनालाई सही प्रयोग गर्न सक्नु मानवीयता हो।मान्छे भएर जन्मिनु प्रकृतिको वरदान हो, तर साँचो अर्थमा मान्छे बन्नु जीवनको सबैभन्दा ठूलो साधना हो ।
जन्मसँगै हामीले जात, धर्म, भाषा, संस्कृति, पेशा, भूगोल र अनेकौं पहिचान पाउँछौँ । यी सबै हाम्रो सामाजिक अस्तित्वका महत्वपूर्ण आधार हुन्। तर यी पहिचानहरू मानवता भन्दा माथि कहिल्यै हुन सक्दैनन् ।
आजको समाजमा जातीय आक्षेप, धार्मिक असहिष्णुता, सांस्कृतिक अपमान, पेशाप्रतिको विभेद र सीमाका नाममा बढ्दै गएको घृणा तथा हिंसाले मानव सभ्यतालाई नै चुनौती दिइरहेको छ ।
आफ्नो विचार, विश्वास वा पहिचानलाई श्रेष्ठ प्रमाणित गर्ने नाममा अर्को व्यक्तिको सम्मानमाथि प्रहार गर्नु कुनै पनि सभ्य समाजको चिन्ह होइन। यस्तो सोचले समाजमा अविश्वास, विभाजन र द्वन्द्व मात्र जन्माउँछ ।
विडम्बना त के छ भने, विश्वको सर्वश्रेष्ठ प्राणी भनेर चिनिएको मान्छे आफैंले बनाएका विभाजनका रेखामा बाँडिँदै गएको छ। जातका नाममा, धर्मका नाममा, संस्कृतिका नाममा, पेशाका नाममा, भाषाका नाममा र सीमाका नाममा एकअर्कालाई शत्रु देख्ने प्रवृत्ति बढिरहेको छ।
यता प्रकृतिमा रहेका धेरै जीवजन्तु भने सहअस्तित्वको नियममा बाँचेका छन् । उनीहरूलाई न जातको अहंकार छ, न धर्मको घमण्ड, न सीमाको द्वेष। उनीहरूको जीवनले सहकार्य र सन्तुलनको पाठ सिकाउँछ ।
यसको अर्थ आफ्नो धर्म, संस्कार, संस्कृति वा परम्परालाई त्याग्नु होइन। बरु सबैको आस्था, संस्कार र संस्कृतिको सम्मान गर्दै मानवताको साझा मूल्यलाई सर्वोच्च स्थान दिनु हो । आफ्नो पहिचानप्रति गर्व गर्नु स्वाभाविक हो, तर त्यसैका आधारमा अरूलाई होच्याउनु वा घृणा फैलाउनु मानवताको अपमान हो।
समाजलाई समृद्ध बनाउने शक्ति द्वन्द्वमा होइन, सहिष्णुता, सद्भाव, सहयोग र पारस्परिक सम्मानमा हुन्छ । फरक विचार, फरक विश्वास र फरक संस्कृतिका मानिससँग पनि हातेमालो गरेर अघि बढ्न सक्नु नै साँचो सभ्यता हो।
चेतनशील समाजले विविधतालाई विभाजनको कारण होइन, शक्तिको स्रोतका रूपमा स्वीकार गर्छ। आज हामीलाई सबैभन्दा बढी आवश्यक परेको कुरा नयाँ हतियार होइन, नयाँ सोच हो । यस्तो सोच, जसले मानिसलाई मानिसकै रूपमा हेर्न सिकाओस्।
यस्तो चेतना, जसले घृणाभन्दा प्रेम, विभाजनभन्दा एकता र हिंसाभन्दा संवादलाई रोज्न प्रेरित गरोस्। आउनुहोस्, हामी सबैभन्दा पहिले चेतनशील मान्छे बनौँ । जात, धर्म, पेशा, संस्कार, संस्कृति र सीमाको सम्मान गरौँ, तर तिनलाई मानवताभन्दा माथि कहिल्यै नराखौँ।
किनकि अन्ततः इतिहासले हाम्रो जात होइन, हाम्रो धर्म होइन, हाम्रो पद होइन, हाम्रो मानवतालाई सम्झिनेछ । मानवता नै सबैभन्दा ठूलो धर्म हो, सम्मान नै सबैभन्दा ठूलो संस्कार हो । र असल मान्छे बन्नु नै जीवनको सबैभन्दा ठूलो कर्म हो।
नामी ई-पेपर
