कृषि प्रधान मुलुक हाम्रो देशमा केही वर्षयता विदेशबाट फर्किएकाहरुले विदेशको सीप स्वदेशमा प्रयोग गर्दै व्यावसायिक खेतीका रुपमा तरकारी तथा फलफूलको खेती गरिरहेका छन्। अब धान, गहुँ, मकै, कोदो, फापर, जौ, दलहन, तेलहनलगायतका बालीनाली उत्पादन गर्नेतर्फ पनि आकर्षण बढाउनुपर्छ।
केही वर्षअघिसम्म धान, मकै, गहुँजस्ता बालीनाली लगाइने कैयौं हेक्टर जमिन हाल बाँझै छन्। सार्वजनिक जग्गा पनि उत्तिकै खेर गइरहेछन्। अब शहरीकरणका नाउँमा उब्जाउयोग्य जमिनलाई स–साना टुक्रामा खण्डीकरण गरी घरघडेरीमा परिणत गर्ने कार्य रोकी स्थानीय निकायले व्यावसायिक खेतीको योजना अघि बढाउनुपर्छ।
यसरी खेती गर्दा जग्गाधनी, कृषक र कृषि मजदुरलाई उपलब्ध गराउनुपर्ने भाडा, मुनाफा र पारिश्रमिकको उचित व्यवस्थासमेत कृषि विकास कोषको सहयोगमा स्थानीय निकायमार्फत गर्नुपर्छ । अब कृषि विकासमा नयाँ–नयाँ सीप, सक्रियता, प्रविधि, बीउबिजन, मल, औषधि भित्र्याउनुपर्छ । नमुना कृषि, प्रेरणा कृषि र उत्कृष्ट कृषि प्रणालीलाई स्थायित्व दिन कृषि प्रवद्र्धनका लागि भूमि व्यवस्थापन अर्को महत्वपूर्ण पाटो हो ।
मुख्यतया प्राविधिक सेवा र कृषिविज्ञको परामर्शसहितको कृषिकार्य अघि बढाउनुपर्छ । हामीकहाँ समय–समयमा ठूला क्षेत्रफलमा लगाइएका धानमा बाला नलागेका, मकैमा घोगा नलागेकाजस्ता किसानका मर्का समाचारमा आइरहन्छन्। धानको वास्तविक मूल्य किसानले नपाएका गुनासा बर्सेनि दोहोरिन्छन् ।
धान, उखुलगायतका उत्पादित अनाजले बजार नपाएर कुहिएका, मिल्किएका र किसान सडकमा आल्दोलन गर्दै रोएका घटना बर्सेनि देखिन्छन्। बैँकबाट ऋण लिएर गरिएका कृषि उत्पादन समयमै नबिक्दा र उचित मूल्य नपाउँदा आजित भएर कृषि पेसा नै छाड्ने किसानका पीडाप्रति सरकार संवेदनशील हुनुपर्छ ।
वर्षमै दुई बाली धान, तीन बाली मकै र तीन बाली आलु फलाउन सकिने उर्वर माटोको पहिचान गर्न र गराउनु आवश्यक छ। यसलाई उपादन गरेर सहजै बजार पुर्याउने र किसानलाई सेवा–सहयोग अनि उत्पादनको मुनाफा प्रदान गरी प्रोत्साहित गर्ने रणनीति तिनै तहका सरकारले अवलम्बन गर्नुपर्छ । आधुनिक कृषि सामग्री र व्यावसायिक कृषि प्रणालीसहित कृषि पेसालाई उन्नत बनाउने अभियानको आरम्भ गर्नुपर्छ । कृषि अनुदान, सहुलियतसँगै बिमा र बजारको व्यवस्था स्थानीय सरकारले गर्नुपर्छ।
गाउँ–गाउँमा कृषि मजदुर नभएर खेती बाँझिए भनेर गुनासा गर्ने पाका किसानका समस्या समाधान गर्न र आधुनिक कृषि प्रणालीलाई अघि बढाउन पैदल यात्रा कैयौं दिन हिँडेर आ–आफ्ना थातथलो पुगेका मजदुरहरुलाई अब स्थानीय निकायकै तजबिजमा व्यावसायिक खेतीमा आकर्षित गर्न सकिन्छ । लाखौँको संख्यामा विदेशबाट भित्रिइरहेका युवाहरुलाई रोजगार तथा स्वरोजगार उपलब्ध गराउने सहज र उपयोगी क्षेत्र भनेको पनि हाललाई व्यावसायिक कृषि उद्यम नै हो ।
प्रकाशित मिति: शुक्रबार, असोज २, २०७७ ०९:१५
